Στις 7/10/09 στην λίμνη της Κωνστάντζας στη Γερμανία και στο νησί Μαϊνάου απενεμήθη το βραβείο «European Nature Heritage Fund Award for Environmental Excellence» στην Τήλο για την «προστασία της πολύτιμης φύσης της Τήλου γενικά και ειδικά για την απαγόρευση του κυνηγιού».
Το ίδιο βραβείο έχει απονεμηθεί τα προηγούμενα έτη στους : Μιχαήλ Γκορμπατσώφ, Νέλσον Μαντέλα, Καρλ Λούντβιχ κ.α.
ΟΙ ΟΜΙΛΙΕΣ ΤΗΣ ΒΡΑΒΕΥΣΗΣ
Ομιλία επαίνου από τον Mario F. Broggi
Κύριε Πρόεδρε,
αξιότιμοι εκπρόσωποι του βραβευόμενου,
κυρίες και κύριοι,
συνάδελφοι.
Η πρώτη μου επίσκεψη στην Τήλο ανάγεται στον Οκτώβριο του 2004 όταν έκανα μία προκαταρτική αναγνώριση νατουραλιστικής εκδρομής για την επόμενη άνοιξη, για την άνοιξη του 2005.
Δεν ήξερα τι να πρωτοθαυμάσω:
- Στην πανσιόν που είχα επιλέξει βρήκα πληροφορίες σχετικά με τις επικρατούσες συνθήκες των φυσικών αξιών, μάλιστα και ένα λεπτομερή κατάλογο των ειδών των πτηνών που είχαν παρατηρηθεί μέχρι τότε.
- Πληροφορήθηκα για ένα σωματείο του Πάρκου Τήλος που είχε ιδρυθεί πρόσφατα και σύντομα επρόκειτο να αποκτήσει δικό του γραφείο πληροφοριών. Περίπου το ένα τρίτο των κατοίκων ήταν μέλη.
- Διάφανη ήταν η θέληση δημιουργικότητας της διοίκησης της νήσου με την εκμετάλλευση δικού της σκάφους – το Star Τήλος – προς και από τη Ρόδο, είδα ένα καινούργιο δημοτικό λεωφορείο, λιμενικές εγκαταστάσεις που είχαν εκσυγχρονιστεί, υπήρχε μία τακτική διάθεση αποβλήτων και πάνω απ’ όλα δεν υπήρχαν πουθενά αντιαισθητικά θεάματα και πολεοδομική αναρχία.
- Στις οδοιπορίες του νησιού συναντήσαμε παλαιά λιθόστρωτα μονοπάτια.
- Περίπου 200 εκκλησίες και εξωκλήσια στρογγυλεύουν την πολιτιστική εικόνα.
- Πριν από περίπου 3.500 με 4.000 χρόνια και βάσει των οστών που βρέθηκαν, πρέπει να είχαν ζήσει στο Χαρκάδιο Σπήλαιο ελέφαντες νάνοι στο μέγεθος ενός σκύλου του Αγίου Βερνάρδου.
Τέλος, ποτέ μου δεν είχα δει τόσα πολλά γεράκια της Ελεονόρας, δηλαδή 70 στο σύνολο σε μια κοιλάδα πάνω στο κυνήγι τους – αργότερα πληροφορηθήκαμε ότι ο αριθμός αυτός είναι ένα σημαντικό μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού.
Και όλα αυτά σε ένα μικρό ελληνικό νησί που βρίσκεται πριν την Ανατολία με έκταση 64 km2 με 350 κατοίκους περίπου. Εκεί αισθάνθηκα αμέσως άνετα, επιβεβραδυμένος και θυμήθηκα το απόσπασμα του ινδιάνου προφήτη Σμοχάλλα: «Άνθρωποι που μόνον εργάζονται, δεν έχουν χρόνο για όνειρα . Μόνον όποιος ονειρεύεται καταλήγει στη σοφία».
Με χαρά ξαναγύρισα στην Τήλο μαζί με τους συνεκδομείς μου τον επόμενο χρόνο. Χαρτογραφήσαμε μεταξύ άλλων την τοπική ανοιξιάτικη χλωρίδα και ασχοληθήκαμε με τον κόσμο των ζώων. Πάλι ξανασυναντήσαμε το πολυάσχολο διευθυντή ενός Κονστέρν τον Κωνσταντίνο Μεντζελόπουλο (a.k.a. Constantine Alexander) του Σωματείου Tilos Park Association, που μας έκανε γνωστούς με τον Δήμαρχο της νήσου Αναστάσιο Αλιφέρη. Από αυτόν πληροφορηθήκαμε ότι από το 1993 και ύστερα στο νησί δεν επιτρέπεται το κυνήγι. Και πραγματικά πουθενά στην Ελλάδα δεν είχαμε δει τόσες πολλές νησιώτικες πέρδικες, μια μεσογειακή πετροπέρδικα. Μας είπαν ότι υπάρχουν περίπου 700 ζευγάρια αναπαραγωγής στο νησί.
- Ακούσαμε επίσης ότι ο δήμαρχος υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία στο νησί ως γιατρός και στο τέλος παρέμεινε εδώ.
- Ακούσαμε ότι η διοίκηση του νησιού εν όψει της απαγόρευσης θήρας και του σχεδιασμού του Πάρκου Τήλος βρέθηκε υπό πίεση δεδομένου ότι η λόμπι των κυνηγών έξω από το νησί ήταν πολύ ισχυρή.
- Ακούσαμε δε και για απόπειρες εμπρησμού στο νησί προκειμένου να αυξηθεί πίεση στην διοίκηση του νησιού. Με δεξιοτεχνία ο δήμαρχος και από μία διεθνή προοπτική μπόρεσε να υπερασπίσει αυτή την «σημαντική περιοχή των πτηνών (Important Bird Area - IBA)» με την ένταξη σε τόπο Natura 2000 καθώς και μέσω ενός έργου της Ευρωπαϊκής Ένωσης EU-Life.
Εν ολίγοις, εκείνη την εποχή κάναμε το 33ο ταξίδι μας σε ελληνικά νησιά και η γνωριμία πολλών ελληνικών νησιών μας είχε εντυπωσιάσει βαθιά.
- Συναντήσαμε μια ελκυστική και συνοπτική φύση με βουνά και λόφους, πλούσια σε φυσικές και πολιτιστικές αξίες.
- Εξοπλισμένη με πολυάριθμες ιστορικές μαρτυρίες και υποδείξεις παλαιών μεγάλων αποικισμών στο εγκαταλελειμμένο χωριό φάντασμα, το Μικροχώρι.
- Είδαμε γόνιμες δενδρόφυτες πεδιάδες με γεωργικές καλλιέργειες, πανέμορφους δρόμους πεζοπορίας-περιοδίας.
- Τέλος συναντήσαμε μια καλή γαστρονομία και κατάλληλα καταλύματα και ακούσαμε τις πρώτες προσπάθειες αξιοποίησης της τοπικής γεωργίας για τον τουρισμό.
Και τελικά από την Τήλο διαχύεται αυτό το συγκεκριμένο Κάτι με τη δημιουργικότητα της βραδύτητας, αποσπασμένη από το Πολυτάραχο της καθημερινότητας. Κι όλα αυτά αξίζουν τον κόπο του μακρινού ταξιδιού. Βιώσαμε ένα επίπεδο αξιοπιστίας δράσης, με τη διατήρηση της προσωπικής ταυτότητας, αυτό που διαφέρει από κάθε άλλο προορισμό. Αυτή η συνειδητοποίηση κορυφώθηκε για μένα σε μια ρήση ενός νησιώτη. Τον συναντήσαμε σαν βοηθό σερβιτόρου και μετά σαν καρβουνιάρη όπου μας κάλεσε να φαμε πρόβατο σε ανοικτή φωτιά: „ I love this life, I come form the island“.
Το πλαίσιο για ένα προσαρμοσμένο φυσικό και πολιτιστικό τουρισμό νομίζω ότι για την Τήλο είναι προκαθορισμένο. Σε μας δεν υπάρχουν συχνά παραδείγματα προβολής, πρότυπα ή πιλοτικά έργα, αυτά που στα νέα γερμανικά τα λέμε „good ή best practice“. Ο στόχος που αποσκοπείται και η αναγνώριση υπογραμμίζουν αυτή τη πρόθεση. Στη βόρεια περιοχή της Τήλου υπάρχει στο μεταξύ ένα νομικά εδραιωμένο Καταφύγιο Άγριας Ζωής (Wildlife Refuge).
Ο Οργανισμός Πάρκο Τήλος που ιδρύθηκε το 2003 από τον k. Κωνσταντίνο Μεντζελόπουλο (a.k.a. Constantine Alexander) έχει εκπονήσει στο μεταξύ ένα παραδειγματικό σχέδιο. Η στήριξη από τους τοπικούς του νησιού είναι δεδομένη. Βεβαίως υπήρχε στο νησί αντίσταση εναντίον των σχεδίων. Ωστόσο κερδίζει κανείς όλο και περισσότερο την εντύπωση ότι όλοι μαζί τραβούν στο ίδιο σκοινί. Είναι επιτακτικό ότι το Πάρκου Τήλος υποστηρίζεται από τον τοπικό πληθυσμό και ότι η αλυσίδα της άντλησης αξιών αποβαίνει προς όφελος των νησιωτών. Το Σωματείο του Πάρκου Τήλος πρέπει να συνεχίσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο.
Βασικά, υφίσταται εξ άλλου και ευρωπαϊκό ενδιαφέρον για ένα προσαρμοσμένο νατουραλιστικό τουρισμό και περίπου 30-40% του πληθυσμού της κεντρικής Ευρώπης είναι ευαισθητοποιημένοι όσον αφορά τον οικοτουρισμό και είναι πρόθυμοι να πληρώνουν παραπάνω όταν πρόκειται για περιβαλλοντικά και κοινωνικά υπεύθυνες τουριστικές μονάδες.
Η ουσία του θέματος είναι αν η κρίσιμη μάζα των πρωτοβουλιών των νησιωτών παραμείνει ώστε να συνεχιστεί η περαιτέρω ανάπτυξη των υφισταμένων προσεγγίσεων με κατάλληλο επιχειρηματικό πνεύμα. Εμείς από τις Άλπεις κάναμε την εμπειρία ότι μικρές μονάδες αντιμετωπίζουν αμυντικές κοινωνικές δυσκαμψίες. Γνωρίζουμε ότι εκεί υπάρχουν οικογενειακές κυριαρχίες στο είδος του καθεστώτος αρχηγίας που δεν επιτρέπουν μεγάλες καινοτομίες. Μας εξέπληξε ως εκ τούτου όταν διαπιστώσαμε ότι τόσο ο δήμαρχος της Τήλου όσο και ο διαχειριστής του Πάρκου, k. Κωνσταντίνος Μεντζελόπουλος, δεν προέρχονται από το νησί.
Απαραίτητο για μια επιτυχή προσαρμογή του τουρισμού είναι η δημιουργία γέφυρας ανάμεσα στο νησί και στους καλλιεργημένους αστούς της κεντρικής και βορείου Ευρώπης ως πιθανή πελατεία. Βαθύτατα εντυπωσιασμένος από τα βιώματα, ο νους μου γύρισε στα έργα της Euronatur στο Δέλτα του Νέστου και στα έργα ενός φυσικού θαλασσίου πάρκου στις Βόρειες Σποράδες. Ένας μέλος της εκδρομής μας ήταν εκπρόσωπος ενός ιδρύματος από το Λιχτενστάϊν. Με την βοήθεια και συμπαράστασή του προέκυψε μια γόνιμη συνεργασία με την Euronatur. Και επί της ευκαιρίας θέλω να σημειώσω ότι από το Λιχτενστάϊν δεν έρχονται μόνον αρνητικά στοιχεία.
Η προσαρμογή των αναγκαίων προϊόντων τουρισμού θα μπορούσε να συνεχιστεί. Με χαρά διαπιστώνω ότι υλοποιήθηκε μία συνεργασία με την διοίκηση της νήσου για έναν ενημερωτικό χάρτη της Τήλου με πολλαπλές πληροφορίες όσον αφορά την Euronatur. Σύντομα θα ακολουθήσει ένας χάρτης οδοιποριών στη γερμανική γλώσσα. Για την προετοιμασία της σημερινής μου ομιλίας επαίνου μπήκα την ιστοσελίδα της νήσου όπου βρήκα μια σαφή δέσμευση προσαρμοσμένου τουρισμού. Ο κατάλογος που είχαμε εκπονήσει σχετικά με τη χλωρίδα έχει δημοσιευθεί και αργότερα εικονογραφήθηκε από ένα βέλγο φυσιολάτρη με πολύ ωραίες φωτογραφίες. Επίσης και αναζητήσεις στο Google αποκαλύπτουν ότι το νησί Τήλος στο μεταξύ έχει δημιουργήσει το διακριτικό της εμπορικό σήμα, όπως λ. χ. υπό την διεύθυνση agrotravel.gr – the official gate to Greek rural tourisme (η επίσημη πύλη για αγροτουρισμό).
Τέλος, στη Wikipedia συναντά κανείς το Πάρκο Τήλος. Ελπίζουμε τώρα, παρά την αποχώρηση του Κωνσταντίνου Μεντζελόπουλου (a.k.a. Constantine Alexander), ο οποίος διεθνώς ήταν ισχυρά δικτυωμένος, ότι για αυτόν θα βρεθεί μια αντίστοιχη αντικατάσταση. Η μέχρι στιγμής άριστη έκδοση της αγγλόφωνου περιοδικής έκδοσης „Tilos Park Journal“ πρέπει να συνεχιστεί. Ευελπιστούμε κατά μέγιστο τρόπο ότι η νομική προστασία του καταλλήλου καθεστώτος για το Πάρκο Τήλος καθώς και η μόνιμη απαγόρευση του κυνηγίου θα μπορέσουν να υλοποιηθούν. Επίσης από την νέα ελληνική κυβέρνηση ας αναμένουμε ότι θα εκπληρώσει τις υποσχέσεις της σχετικά με το περιβάλλον.
Κυρίες και κύριοι,
Η προστασία της φύσης και ο τουρισμός είναι δύο λέξεις που συχνά αλληλοσυγκρούονται. Ένα ταξίδι με υπευθυνότητα προστατεύει το περιβάλλον και εξασφαλίζει την ευημερία του τοπικού πληθυσμού. Οι κάτοικοι της Τήλου πήραν την μοίρα στους στα χέρια τους. Εύχομαι ότι δεν θα επαληθευθεί ποτέ η ρήση του Νίτσε:
"Έμπειροι άνθρωποι διστάζουν να επιστρέψουν σε περιοχές που κάποτε αγαπούσαν πολύ."
Συγχαίρω το δήμαρχο Αναστάσιο Αλιφέρη αντιπροσωπευτικά για τους κατοίκους της νήσου προκειμένου να περιληφθούν στο κύκλο των επιφανών νικητών των βραβείων. Και μόνον η τότε επιτυχή τους αίτηση για την απαγόρευση κυνηγιού στην νήσο κάνει το νησί άξιο βράβευσης. Ας ευχηθούμε ότι το εγχείρημά τους, που ίσως μόνον σαν σταγόνα στο ωκεανό, με την λαμπρότητά του να παραμείνει ένα επιτυχές μοντέλο. Ας ευχηθούμε το νησί να διατηρήσει την αποδεδειγμένη του αξιοπιστία και την ταυτότητά του σε κάθε απόφαση που μελλοντικά χρειασθεί να ληφθεί.
Συγχαίρω την Euronatur για την επιλογή του 21ου νικητή, τη κοινωνία της νήσου Τήλος.
Ευχαριστώ την Euronatur, ιδιαίτερα τον Γαβριήλ Schwaderer και την Annette Spangenberg, για την αφοσίωσή τους στην Τήλο και συνεπώς για την αύξηση των ευκαιριών ενός προσαρμοσμένου τουρισμού, από άποψης φύσης και πολιτισμού.
Και τελευταία παρατήρηση:
Αγαπητό ακροατήριο, αν θέλετε να ξεφύγετε, τότε ας πάτε στην Τήλο. Θα επιστρέψετε με καλές ιδέες. Ευχαριστώ
Mario F. Broggi, Triesen (FL), οργανώνεται κάθε χρόνο από το 1972 φυσιολατρικές εκδρομές, που πραγματοποιούνται από τα μέλη της Βοτανικής-Ζωολογικής Εταιρείας Λίχτενσταϊν-Sargans-Werdenberg σε ελληνικά νησιά. Σπούδασε δασοκομία στο ETH Zurich, έλαβε το διδακτορικό του από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης, λέκτορας στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης και υπήρξε καθηγητής στα πανεπιστήμια της Βασιλείας και της Βιέννης. Διετέλεσε διευθυντής του Ελβετικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου για Forest, Snow and Landscape Research (WSL), Birmensdorf (ZH) και σήμερα συμμετέχει σε ιδρύματα προστασίας φύσης.
Comments